Otopark raporları: altı soru, altı cevap
Çoğu program "rapor" deyince uzun bir tablo açar: satırlar, sütunlar, toplamlar. Ama otoparkçının kafasında tablo yoktur, soru vardır — bugün ne kazandık, yarın kalabalık mı, akşam mı sabah mı yoğunuz, şu plaka kaçıncı gelişi. Bu sayfa otopark raporlarının hangi soruları cevaplaması gerektiğini ve her cevabın hangi veriden çıktığını anlatıyor.
Rapor neden tablo değil, soru olmalı?
Bir tablo her şeyi gösterir, hiçbir şeyi söylemez. Kullanıcı sayıyı bulmak için önce nereye bakacağını bilmek zorundadır; bilmiyorsa rapor açılır, bakılır, kapatılır ve bir daha açılmaz. Soru biçimi bu sırayı tersine çevirir: ekran cevabı verir, ayrıntıyı isteyen dokunur.
Pratikte fark şudur: "Eylül ayı gelir-gider dökümü" bir başlıktır; "Bugün ne kazandık?" bir cevaptır ve altında tek bir sayı durur.
Bugün ne kazandık?
Günün geliri otopark tahsilatı ve abonelik tahsilatının toplamıdır. Üç ayrıntı bu sayının doğru olmasını sağlar:
- Veresiye gelir değildir. Para alınmadıysa kasa artmaz; kayıt açık alacak olarak ayrı satırda durur ve tahsil edildiği gün gelire girer.
- İskonto düşülmüştür. Gösterilen tutar net tutardır; yapılan iskonto ayrı bir bilgi satırıdır.
- Ödeme yöntemi ayrışır. Nakit, kart, online ve havale ayrı kovalarda toplanır — "kart değilse nakittir" varsayımı online tahsilatı yanlış yere yazar.
Gün gelirinin tarihi çıkış saatine göre belirlenir: para çıkışta tahsil edilir, dolayısıyla gece yarısını aşan bir araç ertesi günün cirosuna yazılır.
Yarın ne bekleniyor?
Bu bir tahmin modeli değildir, ortalamadır: yarın haftanın hangi günüyse, geçmişteki aynı günlerin ortalaması gösterilir. Hava durumu, tatil, kampanya hesaba katılmaz ve ekran bunu iddia etmez.
Tahmin ekranı: beklenen ciro, kaç güne dayandığı ve geçmiş aynı günler.
İki kural sayıyı dürüst tutar. Birincisi, tahminin kaç güne dayandığı ekranda yazar — üç gözlemden çıkan bir ortalama ile sekiz gözlemden çıkan aynı görünmemeli. İkincisi, iki gözlemin altında sayı hiç gösterilmez: tek bir günü "ortalama" diye sunmak ortalama almak değil, o günü tekrar etmektir.
Ne zaman yoğunuz?
Yoğunluk haftanın günlerine ve günün saatlerine göre çıkar. Önemli ayrıntı sayımın giriş saatine göre yapılmasıdır: kalabalık aracın geldiği anda oluşur. Çıkış saatine göre saymak zirveyi, araçların ortalama kalış süresi kadar ileri kaydırır — sabah dolan bir otopark öğleden sonra yoğun görünür.
Yoğunluk: haftanın günleri çubukla, günün saatleri çizgiyle.
Bu rapor vardiya planlamasının ham maddesidir: ikinci görevliyi hangi saatte çağıracağını, hangi günü izin vereceğini buradan okursun.
Kimler en çok geliyor?
Aynı plakanın kaç kez geldiği, ne kadar bıraktığı ve en son ne zaman uğradığı listelenir. Plaka bir müşteriye açıkça bağlanmışsa listede kişinin adı görünür; bağlanmamışsa plaka yazar. Rapor kimlik uydurmaz — geçmişten çıkarım yapıp "bu araç muhtemelen şu kişinindir" demez.
Listede yalnız ikinci kez gelmiş araçlar bulunur. Herkesin tek ziyaretle listeye girdiği bir "sadık müşteriler" ekranı, sadakat hakkında hiçbir şey söylemez.
Ne kadar kalıyorlar?
Kalış süresi raporu önce ortancayı gösterir, ortalamayı değil. Sebebi basittir: tatile giderken aracını üç gün bırakan tek bir müşteri, ortalamayı tanınmaz bir yere taşır ve "müşterilerimiz ortalama 9 saat kalıyor" gibi kimseyi tarif etmeyen bir sayı üretir. Ortanca tipik müşteriyi anlatır; ortalama ve en uzun süre onun altında ayrıca durur.
Kalış süresi: önce ortanca, altında süre dağılımı.
Süre dağılımı da verilir: bir saatin altı, 1-3 saat, 3-6 saat, 6-12 saat ve 12 saatin üstü. Tarife kademelerini bu dağılıma bakarak ayarlamak, tahminle ayarlamaktan iyidir.
Otopark ne kadar doluyor?
Doluluk, aralıkta aynı anda içeride bulunan en fazla araç sayısıdır — gün içindeki toplam giriş sayısı değil. Yüz araç alan bir otoparkta gün boyu 300 giriş olabilir; doluluk sorusunun cevabı yine de en kalabalık andır.
Doluluk: aynı anda en fazla araç ve kapasiteye oranı.
Şube kapasitesi girilmişse oran da hesaplanır. Oran %100'ü aşabilir ve ekran bunu kırpmaz: kapasite elle girilen bir değerdir, otopark fiilen daha fazla araç almış olabilir. Yanlış olan sayı değil, kapasite kaydı olabilir — kullanıcı bunu görmelidir. Kapasite hiç girilmemişse oran uydurulmaz, yerine kapasitenin eksik olduğu söylenir.
Saatlik ortalama doluluk da çıkar: gün içinde hangi saatte otoparkın ne kadarının dolu olduğunu gösterir. Vitrin panosundaki "boş yer" sayısı ve sürücü haritasındaki doluluk bilgisi de aynı kapasite kaydından beslenir.
Veri nereden geliyor, bağlantı yokken ne olur?
Raporlar cihazdaki kayıtlardan hesaplanır; giriş, çıkış, ücret ve kasa çevrimdışı çalıştığı için raporlar da bağlantı yokken açılır. Çevrimiçiyken günlük özet sunucudan toplanmış olarak iner ve ekran hangi kaynaktan geldiğini söyler — eski bir tarih aralığı yerel pencerenin dışındaysa bu ayrım önemlidir.
Raporları kim görebilir?
Raporlar yönetim ekranıdır: sahip ve şube yöneticisi görür, görevli görmez. Görevli sekmeyi görür ama açınca neden kapalı olduğunu açıklayan bir ekranla karşılaşır — gizlenmiş bir sekme, kullanıcıya "bu uygulamada böyle bir şey yok" dedirtir.